5.3 Naprawa cyfrowych obrazów

 Cele:

- potrafię korygować niekorzystne krzywizny i usuwać niepożądane elementy ze zdjęcia,

- potrafię poprawiać ostrość obrazu,

- potrafię stosować filtry.

Czasem nie wystarczy odpowiednie przycięcie kadru i poprawienie jasności czy nasycenia kolorów – zdjęcie wymaga większej obróbki komputerowej. Trzeba zlikwidować nienaturalne krzywizny albo „walące się” budynki, ukryć elementy psujące kompozycję, zaakcentować coś.

LIKWIDACJA KRZYWIZN

Każdemu niekiedy zdarza się wykonać zdjęcie, na którym linia horyzontu wcale nie jest pozioma albo obiekty architektoniczne nie trzymają pionu. Program GIMP i w takiej sytuacji jest w stanie pomóc.

Wyrównywanie linii horyzontu

Pochyła (niewypoziomowana) linia horyzontu na poniższym zdjęciu to błąd, który nie dodaje kompozycji uroku czy oryginalności.

Rys. 1. Widok z prawego brzegu Wisły na Warszawę

• Znajdź w internecie zdjęcie z podobną usterką lub wykorzystaj zdjęcie dostarczone przez nauczyciela.
• Otwórz zdjęcie w GIMP-ie.
• Zacznij od dodania poziomej prowadnicy, która ułatwi ci wyrównanie zdjęcia – ustaw kursor myszy na linijce nad zdjęciem, naciśnij lewy przycisk myszy i utrzymując go w tym stanie, przeciągnij kursor na linię horyzontu w obrazie.





Rys. 2. Wstawianie prowadnicy poziomej

• Wybierz w przyborniku narzędzie Obrót.
• Ustaw kursor myszy na zdjęciu, naciśnij lewy przycisk i ostrożnie obróć obraz tak, aby linia horyzontu zaczęła przebiegać równolegle do prowadnicy. Zatwierdź zmianę klawiszem Enter.





Rys. 3. Wyrównywanie linii horyzontu przez obracanie obrazu

• Aby pozbyć się marginesów powstałych w wyniku obrotu, wykadruj obraz.

Likwidacja zniekształceń wysokich obiektów

Na poniższej fotografii efekt psuje mocne zniekształcenie budowli spowodowane przez przechylenie aparatu do góry.

Rys. 4. Katedra św. Floriana w Warszawie

• Poszukaj w sieci fotografii z podobną usterką lub wykorzystaj zdjęcie dostarczone przez nauczyciela.
• Otwórz zdjęcie w GIMP-ie.
• Wybierz w przyborniku narzędzie Perspektywa. Przenieś kursor nad obraz i kliknij lewym przyciskiem myszy.





Rys. 5. Likwidacja krzywizn obrazu

• Na koniec wykadruj obraz.

USUWANIE ZBĘDNYCH ELEMENTÓW OBRAZU

Poniższe zdjęcie nie jest obarczone błędami natury technicznej, ale pewien dysonans wprowadzają czerwone szelki. Aby się ich pozbyć, warto zastosować klonowanie, tj. pobrać wzorzec z jednego miejsca obrazu i odwzorować go (sklonować) w innym miejscu.

Rys. 6. Aza w zimowej scenerii

• Po otwarciu zdjęcia w edytorze wybierz z przybornika narzędzie Klonowanie.
• Na karcie zawierającej menu pędzli, deseni i czcionek kliknij ikonę Pędzle i wybierz pędzel, którym zamalujesz czerwone paski szelek.
• Wybierz wzór do zamalowywania pasków – ustaw kursor na fragmencie, który najbardziej się do tego nadaje, przytrzymaj wciśnięty klawisz Ctrl i kliknij lewym przyciskiem myszy.
• Zacznij malować – kursor przyjmie postać dwóch okręgów. Jeden z nich (ten bez krzyżyka) pokazuje miejsce, z którego pobierany jest wzór do malowania, a drugi – miejsce, które jest zamalowywane.





Rys. 7. Fragment zdjęcia w czasie klonowania i po zakończeniu operacji

Uwaga: aby klonowanie przeprowadzić dokładnie i bez wyraźnych śladów tego zabiegu, trzeba często zmieniać wzór do klonowania (kombinacja Ctrl i lewy przycisk myszy) na odpowiedni dla danego miejsca.

Innym narzędziem służącym do usuwania z fotografii niepożądanych elementów jest Łatka z grupy Narzędzia rysowania. Podobnie jak Klonowanie działa ona na zasadzie stempla, ale delikatnie dopasowuje się do okolicy i pozwala usuwać nawet niewielkie nieregularności z obrazu. W przypadku usterek czy defektów dotyczących ujęć o charakterze architektonicznym, np. zawierających wyraźnie zniekształcone płyty chodnikowe, należy sięgnąć po Klon perspektywy – kopiowane piksele są wówczas umieszczane zgodnie z perspektywą.

• Poszukaj w sieci fotografii budynku częściowo zasłoniętego billboardem i spróbuj usunąć szpecącą go reklamę za pomocą narzędzia Klon perspektywy.

POPRAWIANIE OSTROŚCI OBRAZU

Czasem zdarza się, że fotograf wykona nieostre zdjęcie, ale jest ono dla niego na tyle ważne, że chciałby je uratować. Może spróbować to zrobić w programie GIMP.

• Wybierz Filtry → Uwydatnianie → Wyostrz (maska wyostrzająca)….
• W oknie Wyostrz (maska wyostrzająca) staraj się poprawić wygląd obrazu przez odpowiednie manipulowanie suwakami.





Rys. 8. Poprawianie ostrości obrazuu

STOSOWANIE FILTRÓW ARTYSTYCZNYCH

W menu Filtry znajdziesz cały arsenał przeróżnych filtrów, za pomocą których można uzyskać ciekawe efekty graficzne. Należą do nich m.in. filtry artystyczne.

Rys. 9. Filtr Nałóż płótno stwarza wrażenie, że obraz został zapisany na płóciennym podkładzie

Rys. 10. Filtr Fotokopia przekształca obraz w czarno-białą odbitkę kserograficzną

ZADANIA

1. W folderze przeznaczonym na elementy graficzne utwórz folder DoKorekty i PoKorekcie. Zapisz w nim pięć wymagających korekty fotografii, wybranych ze swoich zbiorów (jeśli nie masz swoich zdjęć, poproś nauczyciela o udostępnienie takich fotografii). Usuń usterki w programie GIMP – w zależności od potrzeb popraw kadrowanie, usuń zbędne elementy, popraw ostrość zdjęcia, pozbądź się krzywizn obrazu. Zwróć też uwagę na jasność, kontrast i nasycenie barw. Krótko mówiąc, stwórz pięć idealnych obrazów.
2. Otwórz w programie GIMP dowolne zdjęcie i wypróbuj na nim działanie różnych filtrów. Zastanów się, jakich filtrów należałoby użyć, aby uzyskać efekt obrazu olejnego namalowanego na płótnie.
3. Znajdź w internecie zdjęcie wzgórza Wawel wraz z zamkiem widzianym z prawego brzegu Wisły. Wykorzystaj filtry z grupy Artystyczne i stwórz obraz olejny namalowany na płótnie.

5.2. Światłem malowane

 Cele: 

- potrafię poprawić parametry zdjęcia i wybrać właściwy kadr

GIMP I JEGO INTERFEJS

Po uruchomieniu programu można odnieść wrażenie, że jego interfejs jest mało czytelny. Ikony narzędzi są niezbyt wyraziste, nie pomaga też smutna, ciemnoszara tonacja. Możesz to zmienić.

• Kliknij przycisk Edycja i z rozwiniętego menu wybierz pozycję Preferencje.
• W oknie Preferencje w części Interfejs kliknij Motyw → System.



Rys. 1. Fragment interfejsu

• W tym samym oknie kliknij Motyw ikon → Legacy, następnie wybierz Niestandardowy rozmiar ikon i na suwaku ustaw pozycję Duży. Zatwierdź wszystkie zmiany przyciskiem OK.

Po tych zmianach interfejs programu powinien wydawać się bardziej czytelny.

Rys. 2. Fragment okna programu po dokonaniu zmian w wyglądzie interfejsu

KOREKTA PODSTAWOWYCH PARAMETRÓW ZDJĘCIA

Dzięki operowaniu takimi parametrami jak jasność, kontrast, nasycenie, cienie i światła obrazu możesz poprawić wygląd zdjęcia.

Narzędzie Jasność i kontrast… umożliwia szybką zmianę intensywności barw aktywnej warstwy lub zaznaczenia, tj. przesunięcie kolorów zdjęcia w kierunku barw jaśniejszych lub ciemniejszych, a także wyeksponowanie lub zatarcie różnic między kolorami (im większe różnice, tym bardziej kontrastowe zdjęcie).

• Otwórz w edytorze zdjęcie do obróbki.
• Z menu Kolory wybierz pozycję Jasność i kontrast….
• W oknie Jasność i kontrast zaznacz opcję Podzielony widok – w lewej części zdjęcia będzie widać obraz po zmianach, a w prawej – pierwotny. Aby zmienić obszar podglądu, należy przeciągnąć linię podziału w lewo lub prawo.
• Manipuluj suwakami Jasność i Kontrast i obserwuj zmiany zachodzące w obrazie.





Rys. 3. Korekta zdjęcia wykonanego w złych warunkach oświetleniowych

• Kiedy osiągniesz oczekiwany efekt, zatwierdź zmiany przyciskiem OK.

Narzędzie Nasycenie… pozwala na ustawienie odpowiedniej saturacji (czystości) barwy. Barwa bardziej nasycona odbierana jest jako intensywniejsza, a barwa mniej nasycona sprawia wrażenie rozcieńczonej lub przytłumionej.

• Otwórz w edytorze zdjęcie do obróbki.
• Z menu Kolory wybierz pozycję Nasycenie….
• W oknie Nasycenie manipuluj suwakiem do uzyskania pożądanego efektu. Zatwierdź zmiany przyciskiem OK.





Rys. 4. Ożywienie obrazu poprzez zwiększenie nasycenia barw

Z kolei narzędzie Cień i podświetlenie… pozwala na ustawienie intensywności ciemnych i jasnych obszarów obrazu (cieni i świateł).

• Otwórz w edytorze zdjęcie do obróbki.
• Z menu Kolory wybierz pozycję Cień i podświetlenie….
• W oknie Cień i podświetlenie manipuluj suwakami, aż osiągniesz pożądany efekt.

Zatwierdź zmiany przyciskiem OK.





Rys. 5. Rozjaśnienie cieni na zdjęciu wykonanym o zmierzchu

WYBÓR ODPOWIEDNIEGO KADRU

Nie zawsze da się właściwie ustawić aparat, dobrać ogniskową oraz idealne proporcje. Na szczęście kiepską kompozycję można poprawić w programie graficznym.

• Otwórz w edytorze zdjęcie do obróbki.
• W przyborniku zaznacz ikonę Kadrowanie.
• Zaznacz obszar zdjęcia do wykadrowania.





Rys. 6. Zaznaczenie do wykadrowania obejmuje istotny fragment obrazu

• Aby zakończyć operację, naciśnij klawisz Enter.

DOBÓR PARAMETRÓW ZDJĘCIA DO SPOSOBU JEGO PREZENTACJI

Rozdzielczość to jakość obrazu mierzona liczbą punktów przypadających na cal (dpi, ang. dots per inch – czytaj: dots per incz) – im więcej punktów jest rozróżnianych na obrazie, tym lepsza będzie jego jakość.

Aby otrzymać dobrej jakości odbitkę lub wydruk zdjęcia, przed zapisaniem pliku trzeba określić rozdzielczość obrazu na co najmniej 300 dpi. Oznacza to, że w linii o długości równej 2,54 cm (1 cal) będzie rozróżnianych 300 punktów. Najpopularniejszym formatem zdjęć wykonywanych w zakładach fotograficznych jest 10 × 15 cm, co po przeliczeniu daje 4 × 6 cali. Łatwo więc obliczyć, że zdjęcie, z którego ma zostać wykonana odbitka o takim formacie, powinno mieć rozmiar przynajmniej 1200 × 1800 pikseli.

A jak należy przygotować fotografie, które będą oglądane na monitorze komputera? W zależności od modelu monitora rozdzielczość ekranu wynosi od 72 dpi do 78 dpi, więc zdjęcia powinny mieć rozdzielczość nie większą niż 78 dpi, bo i tak obraz będzie pokazywany w maksymalnej rozdzielczości monitora.

W programie GIMP domyślnie stosowana jest jednostka ppi (ang. pixels per inch – czytaj: piksels per incz). Określa ona liczbę punktów przypadających na cal obrazu. Jeśli przyjąć, że 1 piksel jest najmniejszym punktem tworzącym obraz na ekranie, można uznać, że jednostki dpi i ppi są równoważne.

ZAPISYWANIE PRZETWORZONEGO ZDJĘCIA

Gotowe zdjęcie należy odpowiednio zapisać w oryginalnym formacie (najczęściej jest to format JPG).

• Z menu Plik wybierz polecenie Wyeksportuj jako….
• W oknie Eksport obrazu wskaż folder docelowy. Jeśli jest taka potrzeba, zmień nazwę pliku i kliknij przycisk Wyeksportuj.

5.1 Aparaty, zdjęcia, filmy

 Cele:

- wiem jak zbudowany jest aparat fotograficzny

- potrafię dobrać ustawienia aparatu 

Te zajęcia poświęcone są aparatom fotograficznym oraz robieniu zdjęć i filmów za pomocą smartfonów. To przygotowanie do kolejnych lekcji, podczas których będziesz już korzystać z aplikacji do obróbki zdjęć i tworzyć animowane slajdy oraz filmy.

APARATY FOTOGRAFICZNE

Przez długi czas zdjęcia zapisywało się na kliszy fotograficznej, zwanej także filmem. Kliszę wywoływało się w ciemni – pomieszczeniu wyposażonym w specjalne lampy ciemniowe oraz sprzęty do chemicznej obróbki materiałów, m.in. stół z kuwetami, odczynniki, powiększalnik, filtry korygujące, papier światłoczuły oraz suszarkę.

Rys. 1. Schemat procesu wywoływania zdjęć

Fotografie twoich dziadków i zapewne niektóre fotografie twoich rodziców powstały w taki właśnie sposób. Wspomnieniem po tych czasach są aparaty natychmiastowe, które wymagają specjalnego papieru i od razu robią na nim małe odbitki.

W przeciwieństwie do aparatów analogowych cyfrowe aparaty fotograficzne tworzą obraz nie na kliszy, lecz na matrycy światłoczułej, której istotnymi parametrami są rozmiar oraz liczba punktów (pikseli) rejestrujących obraz – może ona wynosić nawet kilkadziesiąt milionów (oznacza się je wówczas jako MP, czyli megapiksele). Czas naświetlenia matrycy, mierzony w sekundach lub tysięcznych częściach sekundy, jest regulowany przez zwalnianą spustem migawkę.

Matrycę i inne delikatne części aparatu chroni światłoszczelny korpus, do którego przymocowany jest obiektyw – stały (np. w aparatach kompaktowych) lub wymienny (np. w lustrzankach).

Rys. 2. Kamera kompaktowa z matrycą światłoczułą CCD

Obiektyw to zespół elementów optycznych, tworzący na matrycy obraz fotografowanych obiektów. Układ charakteryzują:

• ogniskowa, która decyduje o szerokości kąta widzenia – może być stała lub zmienna (obiektywy o zmiennej ogniskowej pozwalają uzyskać nawet kilkudziesięciokrotne powiększenie);
• światłosiła, zwana też jasnością obiektywu, to stosunek średnicy obiektywu do ogniskowej, którego kwadrat stanowi miarę ilości światła padającego na matrycę (im większa światłosiła, tym lepiej);
• liczba (wartość) przysłony, która oznacza ilość światła przepuszczanego przez obiektyw do matrycy (wielkość otworu wpływa m.in. na głębię ostrości).

Elementem dodatkowym może być lampa błyskowa wykorzystywana do właściwego oświetlenia fotografowanego obiektu w przypadku niedostatecznej ilości światła naturalnego.

ZDJĘCIA I FILMY

Pora na zrobienie pierwszych zdjęć. Nie masz aparatu? Telefon wystarczy. Współczesne smartfony mają co najmniej dwa aparaty, jeden z przodu – żeby łatwo było sfotografować siebie, i drugi (zazwyczaj nieco lepszy) z tyłu.

• Wykonaj portret lub autoportret (selfie), sfotografuj krajobraz albo przedmiot.
• Otwórz galerię, znajdź zdjęcia i wyświetl informacje na ich temat. Gdzie znajdują się pliki ze zdjęciami, jaka jest wielkość i rozdzielczość wykonanych zdjęć? Czy po powiększeniu widać na zdjęciach szczegóły?
• Przypomnij sobie ustawienia wybrane przy poszczególnych zdjęciach, a następnie zapoznaj się z możliwościami aparatu w swoim telefonie. Zauważ, że część ustawień odnosi się do zdjęć, a część do filmów.

Aparaty fotograficzne niewbudowane w urządzenie mobilne mają zwykle wyższą rozdzielczość, lepszej jakości matrycę i układ optyczny, a także więcej możliwości ustawień.

Zdjęcia na rys. 3, 4 i 5 wykonano różnymi aparatami cyfrowymi z zoomem optycznym. Przeanalizuj opisy fotografii, a następnie sprawdź, czy uda ci się osiągnąć podobny efekt za pomocą smartfona.

W przypadku panoramy sprzęt i jego oprogramowanie wykonują za fotografa większość pracy – wystarczy odpowiednio przesuwać aparat, starając się zachować jednakową wysokość i nachylenie.

Rys. 3. Centrum Warszawy w czasie wakacji

• Znajdź w swoim telefonie tryb panoramiczny i go wypróbuj.

Nie każdą scenę można sfotografować w formie panoramy – w przypadku pejzażu problem najczęściej stanowią przemieszczające się obiekty, np. samochody, chmury czy przelatujące ptaki, oraz zmienne warunki ekspozycji (np. wiatr, słońce zasłaniane i odsłaniane przez chmury).

Funkcja zoom zastosowana podczas wykonywania zdjęcia pozwala powiększyć obraz bez pogorszenia jego wyjściowej jakości.

Rys. 4. To zdjęcie Księżyca wymagało umieszczenia aparatu na statywie, ogromnego powiększenia (ok. 80 razy), czyli bardzo długiej ogniskowej, dobrej pogody oraz miejsca bez świateł i niezanieczyszczonej atmosfery

Zdjęcia w trybie makro umożliwiają fotografowanie z bliska i dają wrażenie dużego powiększenia. W przypadku tego typu fotografii często stosuje się dodatkowe pierścienie lub soczewki umożliwiające większe zbliżenie.

Rys. 5. Fotografia makro

• Wykonaj zdjęcie w dużym zbliżeniu.

Wbrew pozorom nie jest łatwo zrobić dobre zdjęcie portretowe. W tym celu trzeba zapewnić neutralne tło, mieć do dyspozycji sporą ogniskową oraz małą przysłonę, żeby tło zostało rozmyte. Ostrość zdjęcia nie powinna być ustawiona w centrum twarzy. Potem wystarczy oswoić osobę portretowaną z kamerą, wykonać serię zdjęć i wybrać najlepsze.

• Wykonaj kilka zdjęć portretowych.
• Znajdź filtry i wypróbuj ich działanie.
• Nakręć krótki film. Obejrzyj go uważnie i zastanów się, co i jak można poprawić. Niestety, filmowanie z ręki nie jest łatwe – trzeba uważać, żeby obraz nie skakał, nie można też zbyt szybko zmieniać powiększenia kadru.
• Sprawdź, w jakim formacie zostało zapisane twoje nagranie i jaki ma rozmiar.
• Jeśli to możliwe, skorzystaj z aparatu fotograficznego i wykonaj kilka zdjęć tematycznych.

GDZIE SZUKAĆ ZDJĘĆ

Zdjęcia wykonane aparatem są najczęściej zapisywane w formacie JPG lub RAW na wewnętrznej lub wymiennej karcie pamięci, co pozwala na wykonanie serii fotografii, a następnie usunięcie nieudanych ujęć. Aby pobrać zdjęcia na komputer w celu ich obróbki lub wydruku, należy podłączyć aparat do komputera (za pomocą kabla lub przez wi-fi) albo włożyć kartę do czytnika i podłączyć go do komputera.

Format RAW zawiera pełną informację o obrazie, ale wymaga wyspecjalizowanego programu graficznego. Zdjęcia w formacie JPG zapisywane są z kompresją – zmniejszeniem rozmiaru zapisywanego pliku kosztem jego jakości. Więcej zdjęć mieści się wówczas w pamięci, ale nie nadają się one do znacznego powiększania i wydruku w dużym formacie.

Zdjęcia z telefonu mogą natomiast być automatycznie przekazywane na konto na Instagramie czy do Zdjęć Google.

• Wczytaj swoje zdjęcia do komputera i obejrzyj je na dużym ekranie. Oceń ich jakość.

Dialog z maszyną

Cele: 

- stosuje wskazane techniki formatowania 

Jak rozmawiać z komputerem bez użycia klawiatury i myszy bądź ekranu dotykowego? Nie jest to takie łatwe, jak mogłoby się wydawać, dlatego nasza komunikacja wciąż bardziej przypomina wydawanie poleceń niż prawdziwy dialog.

ORGANIZACJA TEKSTU

Twoje zadanie polega na przygotowaniu tego tekstu w bardzo eleganckiej formie – takiej, jaką widać po wydrukowaniu pliku. Materiał do pracy znajdziesz w pliku harel.rtf, który przekaże ci nauczyciel. Spróbuj zorganizować sobie pracę dość dokładnie – taki schemat działania jest bardzo przydatny, gdy masz do czynienia z komputerem.

• Podziel tekst na akapity.
• Podziel tekst na strony – wybierz kartę Wstawianie → Podział strony.
• Przenieś odpowiedni tekst do stopki dokumentu (znajdziesz go na końcu dokumentu RTF) – wybierz kartę Wstawianie → Stopka.
• Zmień krój i rozmiar czcionki w całym dokumencie (dopasuj ją w miarę możliwości do wzoru).

PORZĄDKI W TREŚCI

Teraz możesz przystąpić do formatowania pierwszej strony dokumentu.

Rys. 1. Fragment pierwszej strony dokumentu

• Wyrównaj tekst zgodnie z wzorcem.
• Ustal styl i rozmiar czcionki tytułu – różni się ona nieco od czcionki, którą zastosowano do reszty tekstu.
• Nanieś szczegółowe formaty na wyróżnione fragmenty tekstu (kursywę, podkreślenie itd.).
• W akapitach zawierających podstawową treść i pisanych podstawowym stylem czcionki zastosuj jednakowe wcięcie pierwszego wiersza – nadaj to wcięcie za pomocą linijki pierwszemu akapitowi (dopasuj je tak, aby tekst w kolejnych wierszach „łamał się” tak samo jak na wydruku). Sformatuj bardzo dokładnie pierwszy akapit. Potem możesz ten sam format szybko przenieść na następne akapity za pomocą Malarza formatów.
• Sformatuj akapity zawierające cytaty – zastosuj wyrównanie akapitów za pomocą linijki, a w pierwszym ustaw dodatkowo wcięcie pierwszego wiersza i prawego brzegu akapitu.
• Dodaj odpowiednie odstępy między akapitami – możesz je ustawić jako odstępy po akapicie lub przed akapitem albo zrobić to dokładnie za pomocą podręcznego menu Akapit.
• Na koniec formatowania pierwszej strony dokumentu sformatuj tekst w stopce oraz wykonaj znakami tekstowymi linię, która oddziela główny tekst od danych bibliograficznych w stopce.

DIALOG

Specyficznego formatowania wymagają zapisy dialogów. Przykładem jest poniższy fragment drugiej strony dokumentu.

Rys. 2. Fragment drugiej strony dokumentu

• Obejrzyj niesformatowane dialogi w pliku RTF – czy masz pomysł, w jaki sposób uzyskać powyższy efekt?
• Sformatuj pojedyncze wyróżnione słowa, wyrównaj akapity, sformatuj tekst w nawiasie.
• Sformatuj akapity w dialogach. Odsuń nazwy rozmówców od wypowiadanych kwestii – możesz to zrobić na dwa sposoby:
• wstaw tabelę i przenieś do niej teksty – w lewej kolumnie umieść rozmówców, a w prawej ich wypowiedzi;
• wykorzystaj tabulatory – zaznacz cały dialog i wstaw na linijce lewy tabulator w miejscu, w którym powinien się zaczynać tekst dialogu (w razie potrzeby odpowiednio go przesuń). Po nazwie uczestnika dialogu (Maszyna lub Głos) naciśnij klawisz Tab i przejdź do wybranego wcześniej miejsca. Potem ustaw kolejne wiersze zawierające tekst dialogu w miejscu położenia tabulatora.
• Przejrzyj cały sformatowany tekst. Jeśli na końcach wierszy występują pojedyncze litery, dołącz je do następujących po nich wyrazów za pomocą twardej spacji.
• Sprawdź jeszcze raz swój dokument na podglądzie wydruku i wydrukuj go, jeśli nie wymaga poprawek.

ZADANIA

1. Wymyśl sytuację, w której musisz „porozmawiać z maszyną” (np. aby zarezerwować bilet kolejowy w automatycznej rezerwacji biletów). Najpierw poprowadź dialog tak, aby osiągnąć zamierzony cel, a potem spróbuj „wprawić maszynę w zakłopotanie”, aby dialog potoczył się w nietypowym kierunku (podobnie jak w dialogach prezentowanych w książce Harela).
2. Przedyskutujcie na forum klasy dialogi wymyślone w zadaniu 1 i zastanówcie się, czy przedstawione w nich zautomatyzowanie czynności jest możliwe i ma sens, czy może istnieją łatwiejsze rozwiązania.
3. Jeśli masz dostęp do smartfona z zainstalowanym oprogramowaniem osobistego asystenta (Siri na Apple iOS, Cortana w systemie Microsoft, Asystent Google w systemie Android czy S Voice na niektórych smartfonach Samsung), spróbuj uzyskać odpowiedzi na zadawane głosem pytania (np. „Jaka jest pogoda w Paryżu?”).

Plakat

 Cele:

- potrafię ustawiać obrazki względem tekstu, np. jako tło,

- potrafię przekształcać i modyfikować proste rysunki obiektowe.

Podczas tej lekcji zajmiesz się tworzeniem prostych projektów tekstowo-graficznych, takich jak poniższe jednoaktówki Konstantego I. Gałczyńskiego ze słynnego Teatrzyku „Zielona Gęś”.

Rys. 1. Przykłady sformatowanych i zilustrowanych tekstów

PUNKTY, NUMERY I ZNAKI

Znasz już metody formatowania tekstu, których można użyć do przygotowania plakatu. Przyciski potrzebne przy formatowaniu – w tym Wypunktowanie i Numerowanie potrzebne w jednoaktówce Ostrożność – znajdują się na karcie Narzędzia główne w grupie Akapit w edytorze Word.

• Otwórz edytor tekstu, kliknij przycisk Punktory lub Numerowanie i wpisz pierwszy akapit wyliczanego bądź numerowanego tekstu. Każdy z tych formatów możesz wyłączyć tym samym przyciskiem.
• Skonfiguruj wybrany format odpowiednio do swoich wymagań – w tym celu rozwiń listę znajdującą się obok przycisku.
• Grafikę w tle dokumentu najłatwiej umieścić jako Znak wodny (karta Projektowanie) lub Kolor strony (znajdziesz go w Efektach wypełnienia).

W tekstach umieszczanych na plakacie zachodzi czasem potrzeba użycia znaków (liter, cyfr) o bardzo dużym rozmiarze. Skala wielkości znaków – widoczna na rozwijanej liście w oknie Rozmiar czcionki – kończy się na liczbie 72. W edytorze Word można jednak używać o wiele większych czcionek.





Rys. 2. Przykład użycia wielkiej czcionki na plakacie

• Zaznacz znak lub fragment tekstu, wpisz w oknie rozmiaru wymaganą przez ciebie wielkość czcionki i zatwierdź wybór klawiszem Enter.

OBIEKTY W EDYTORZE TEKSTU

Gotowy tekst często trzeba zilustrować. Oczywiście rysunki można wykonać w programie graficznym i wkleić do dokumentu z tekstem, ale czasem warto skorzystać z możliwości graficznych edytora.

• Kliknij kartę Wstawianie i sprawdź, jakie narzędzia są dostępne w grupie Ilustracje.

Do dokumentu tekstowego możesz wstawić obrazy z pliku (przycisk Obrazy) lub z sieci (Obrazy online), gotowe Kształty, diagramy SmartArt, proste wykresy odpowiadające wykresom z arkusza kalkulacyjnego (Wykres) lub zrzut albo wycinek ekranu (Zrzut ekranu). Po kliknięciu wstawionego elementu uaktywnia się dodatkowe menu, które pozwala na wprowadzenie modyfikacji.

Elementy z kategorii Kształty są tzw. obiektami, a to znaczy, że nie składają się z pojedynczych punktów (tak jak rysunki tworzone w edytorze grafiki), lecz z obiektów generowanych matematycznie. Ma to swoje plusy i minusy. Rysunki obiektowe można przekształcać bez szkody dla ich wyglądu i jakości (np. powiększać lub rozciągać), jednak technika ich rysowania jest dość skomplikowana – trzeba poświęcić trochę czasu, żeby ją opanować. Ponieważ nie można narysować pojedynczego punktu, na pasku narzędzi nie ma również ołówka (którym np. w Paincie można rysować kropki i składające się z nich krzywe). Są natomiast gotowe kształty, linie, strzałki, prostokąty, elipsy, schematy blokowe i dymki.

• Wstaw kilka z nich.

Do zmiany wyglądu wstawionych obiektów (w uaktywnionym menu) służą odpowiednie narzędzia. Za ich pomocą wybiera się kolory obiektów, kolory linii i wypełnień, style linii i strzałek, a także cienie czy efekty trójwymiarowe. Poza tym obiekty można:

• przesuwać;
• zwiększać lub zmniejszać – proporcjonalnie (wystarczy pociągnąć za narożniki obszaru zajmowanego przez obiekt) lub ze zniekształceniem (wystarczy pociągnąć za znaczniki znajdujące się na środkach boków tego obszaru);
• nakładać na siebie – to, który z nich jest na wierzchu zależy albo od kolejności rysowania (późniejsze są wyżej), albo od twojej decyzji;
• obracać.

Rys. 3. Przekształcenia figury

• Kliknij wybrany obiekt prawym przyciskiem myszy, aby wywołać menu podręczne, i wybierz opcję Przesuń na wierzch lub Przesuń na spód.

Rys. 4. Kolejność figur – kółka zostały przeniesione na wierzch

Jeżeli rysunek składa się z kilku obiektów, pod koniec pracy warto je zgrupować, tak by wszystkie elementy tworzyły całość.

• Zaznacz wszystkie elementy rysunku (po kliknięciu pierwszego kliknij każdy następny z wciśniętym klawiszem Shift) i wybierz polecenie Grupuj z menu podręcznego wywołanego na zaznaczonych elementach.

W tym samym menu znajdziesz polecenie Rozgrupuj umożliwiające rozłączenie elementów wcześniej zgrupowanego obiektu (np. po to, aby poprawić niektóre z nich).

POZYCJONOWANIE GRAFIKI

Większość narzędzi umożliwiających wykonanie operacji na gotowej ilustracji znajduje się w menu podręcznym Formatuj obraz… (jeśli ilustracja jest obrazkiem) lub Formatuj kształt… (jeśli ilustracja jest kształtem).

• Kliknij swój obrazek prawym przyciskiem myszy i wypróbuj działanie kilku operacji z odpowiedniego menu. Każdą z nich możesz odwołać poleceniem Cofnij.

Bardzo przydatne są operacje określające zawijanie tekstu, dostępne na karcie Narzędzia do rysowania | Formatowanie, które dotyczą m.in. ustawiania obrazka względem tekstu. Rozwiń listę Zawijaj tekst i wybierz Więcej opcji układu.

Rys. 5. Możliwości ustawienia obrazka względem tekstu

Bardziej szczegółowe ustalenia dotyczące konkretnego układu obrazka i tekstu znajdziesz w opcjach dostępnych po kliknięciu przycisku Położenie w tej samej grupie.

Najszybszy dostęp do położenia obrazka względem tekstu uzyskasz za pomocą ikony Opcje układu, pojawiającej się obok prawego górnego rogu każdego zaznaczonego obrazka.